|
دوران بلوغ نه تنها با جهش رشد جسمي بلکه با تغييرات خلق و خو و تحولات عاطفي و رواني همراه است .در اين مرحله نوجوانان شناخت هويت و کسب استقلال را تجربه مي کنند . در اين دوران توجه آنها به حفظ ظاهر و تناسب اندام بيشتر جلب مي شود و اين عوامل رفتارهاي غذائي نوجوانان را به شدت تغيير مي دهد. حذف بعضي از وعده هاي غذائي ، مصرف تنقلات ، غذا خوردن خارج از منزل و علاقه به مصرف غذاهاي غير خانگي از ويژگي هاي عادات غذائي دوران نوجواني است که متاثر از خانواده ، دوستان و رسانه هاي جمعي مي باشد.
ويژگي رفتارهاي غذائي نوجوانان :
نا منظم بودن وعده هاي غذائي:
حذف وعده غذائي و برنامه غذائي نا منظم در دوره نوجواني يک رفتار غذايي شايع است. معمولا وعده صبحانه و ناهار بيشتر از وعده شام حذف مي شوند و علت عمده آن برنامه درسي و فعاليت هاي اجتماعي نوجوانان در طول روز است. محققي به نام Daniel در سال 1977 طي مطالعه اي نشان داد که 50 درصد نوجوانان دختر و پسر صبحانه نمي خورند. قابل ذکر است که مشکل نخوردن صبحانه در دختران بيشتر از پسران مشاهده مي شود
مصرف بي رويه تنقلات:
بخش مهمي از رفتارهاي غذائي نوجوانان مصرف بي رويه تنقلات است. اين تنقلات معمولا کم فيبر هستند و از نظر ويتامين A، کلسيم و آهن که براي رشد ضروري است فقيرند. انتخاب صحيح تنقلات به عنوان ميان وعده مي تواند در دريافت مواد مغذي مورد نياز نوجوانان اثر مثبت داشته باشد.
غذاهاي آماده و نقش رسانه ها:
استفاده از غذاهاي آماده بخصوص در نوجواناني که وقت کافي ندارند معمول است.غذاهاي آماده که در فروشگاهها و اغذيه فروشي ها در دسترس هستند از نظر آهن ، کلسيم ، ويتامين A،B،C و اسيد فوليک فقيرند تقريبا در تمام غذاهاي آماده ، ميزان چربي ، کلسترول و سديم بالا است و در بيشتر آنها 50 درصد کالري از چربي تامين مي شود.
رفتارهاي تغذيه اي نوجوانان و ارتباط آن با وزن و ظاهر فيزيکي:
پيروي از الگو هاي غذايي غير طبيعي در دوران بلوغ به علت توجه خاص به ظاهر فيزيکي و داشتن اندام متناسب شايع است. مطالعه اي که در سال 1989 توسط Maloney و همکارانش در ايالات متحده آمريکا انجام شده است نشان داد که از 318 دختر و پسر نوجوان ، 45 درصد مايل بودند که لاغر بشوند و 37 درصد آنها شروع به کاهش وزن کرده بودند.با افزايش سن نوجوانان تمايل به کاهش وزن نيز افزايش مي يابد.
عوارض رژيم غذائي براي کاهش وزن در دوره بلوغ:
اثرات زيانبار کاهش وزن بر سلامتي ممکن است در افرادي که اضافه وزن ندارند اما دريافت کالري خود را به شدت محدود مي کنند بيشتر باشد. در اين افراد کاهش توده عضلاني بيشتر از توده چربي است. رژيم غذائي که با محدود کردن وعده هاي غذائي و يا ناشتائي همراه باشد منجر به کاهش وزن سريع مي شود که اساسا به علت کاهش آب بدن و توده عضلاني است. اثرات زيانبار رژيم هاي غذائي کاهش وزن در دوره بلوغ علاوه بر اختلال رشد شامل کمبود هاي تغذيه اي ، اختلالات قاعدگي ، ضعف، خستگي ، گيجي، افسردگي ، تحريک پذيري ، ..... مي باشد. تنفس بدبو ، ريزش مو و خشکي پوست از عوارض رژيم هاي غذائي با محدوديت شديد کالري است. افزايش خطر ابتلا به سنگ کيسه صفرا نيز از عوارض جدي تر اينگونه رژيم هاي غذائي است.
چاقي
«چاقي عبارت است از تراكم بيش از اندازه و گسترده بافتهاي چربي كه سبب افزايش وزن بدن ميشود. شخص وقتي چاق است كه وزن او 25درصد بيش از وزن متناسب براي جنس، قد و سن او باشد.»براي اينكه دقيقاً بدانيم كه چاق هستيم يا لاغر، پيش از همه بايد اندازه وزن و قد خود را بدانيم، يعني تنها وزن شخص براي تعيين چاقي او كافي نيست، اندازة قدش را هم بايد در نظر بگيريم. «شاخص جرم بدن» يا BMI) Body Mass Index) كه در واقع رابطه بين وزن و قد را نشان ميدهد، يكي از دقيقترين معيارهاي علمي است كه به ياري آن ميتوانيم بفهميم كه كيلوگرمهاي اضافي بدن، چگونه سلامت ما را به خطر مياندازند. شروع حيات در خشكي حدود صد ميليون سال پيش ، پس از همياري ( رابطه اي دو طرفه كه به هر دو طرف سود ميرسد ) بين گياهان و قارچ ها به صورت گلسنگ باعث شد گياهان سطح زمين را بپوشانند و جنگل هاي بزرگي تشكيل شود و گياهان خشكي منبع جانوران را تامين كنند و تكامل جانوران خشكي را امكان پذير كند.اولين جانوراني كه از دريا به خشكي امدند بندپايان بودند كه بنا به تصور زيست شناسان نوعي عقرب اولين موجودي بوده است كه از دريا به خشكي آمده است. ميوه ها و خواص آنها پرتقال از نظر شيميايي پرتقال را منبع غني ويتامين ث ميدانند و جالب آنكه پوست آن در بسياري موارد حتي مغذيتر از پرتقال است. كارشناسان مؤسسه ملي سرطان آمريكا معتقدند موارد سرطان معده در آمريكا تقريبا كم است، زيرا در تمام ماههاي سال پرتقال و مركبات در دسترس همه قرار دارد و بيشتر مردم آنها را مصرف ميكنند. و سيب و انگور .... مواد مخدر و برسی اثار ان بر بدن انسان به تمامي تركيبات شيميايي گفته مي شود كه مصرف آنها باعث دگرگوني در سطح هوشياري مغز شود. مثل حالت سرخوشي و لذت، خواب آلودگي و سستي. مهمترين محل اثر موادمخدر بر مغز است. در مغز گيرنده هايي وجود دارد كه اين مواد بر آنها اثر مي كنند. اين گيرنده ها به 3 گروه تقسيم مي شوند: ... سكسكه سكسكهعبارتاستاز انقباضاتناخودآگاهو مكرر عضلهديافراگم. سكسكهيكعلامتاستو نهيكبيماري. در ايجاد سكسكهديافراگم(عضلهبزرگو نازكيكهقفسهسينهرا از شكمجدا ميسازد) و عصبفرنيك(عصبيكهديافراگمرا بهمغز وصلميكند) نقشدارند. تقريباً همهممكناستدچار سكسكهشوند، حتيجنينيكهدر رحممادر است. تاريخچه بيماری ايدز در سال 1981 هشت مورد و خيم از ابتلا به بيماري " كاپوسي ساركوما"، يكي از انواع خوش خيم تر سرطان كه معمولا در ميان افراد سالمند شايع است، در ميان مردان هم جنس گراي نيويورك گزارش شد.تقريباً همزمان با اين موارد، شمار مبتلايان به يك عفونت ريوي نادر در كاليفرنيا و نيويورك بالا رفت.با اين كه در آن زمان عامل شيوع ناگهاني اين دو بيماري مشخص نشده بود، اما معمولا از اين دو واقعه پزشكي به عنوان آغاز ايدز ياد مي كنند.در طي يك سال اين بيماري بدون نام، گسترش زيادي داشت تا سرانجام در 1982 آن را ايدز(Syndrome Deficiency Immune (Aquired ناميدند. فيزيولوژی غده آدرنال این غدد روی کلیه ها قرار دارند و وزن هر غده حدود 5 گرم است. هر غده از دو بخش قشر(Adrena Cortex ) و مغز ( Adrenal Medulla) تشکیل شده است که هر بخش هورمون های جداگانه ای ترشح می کنند. اهمیت قشر غده آدرنال از مغز یا مدولای آن بیشتر است. بطوریکه برداشتن این بخش موجب مرگ می شود در حالیکه تخریب و یا برداشتن بخش مدولا فقط اختلالاتی را ایجاد می نماید.قشر غده آدرنال هورمون هایی با عنوان کورتیکوستروئید را تولید می کند که از جنس استروئید هستند. اندوکرینولوژی ( فیزیولوژی غدد داخلی ) بدن موجودات زنده از میلیونها سلول زنده تشکیل شده است که در مواجهه با تغییرات داخلی و تحریکات خارجی میبایست هماهنگی بین آنها حفظ گردد. این وظیفه بر عهده دستگاه عصبی و غدد مترشحه داخلی است که در قسمت های پیشین عملکرد دستگاه عصبی مورد بررسی قرار گرفت. غدد مترشحه داخلی از طریق آزاد کردن موادی بنام هورمون به داخل خون ، بر روی فعالیت سلول های معینی اثر می گذارند که به این سلول ها ، سلول های هدف Target Cells گویند . در واقع سلو لهای هدف دارای گیرنده های اختصاصی هورمونی یا Receptors هستند.
براي جلوگيري از چاقي دانش آموزان اين نکات به والدين و دانش آموزان بايد آموزش داده شود.
1- برنامه غذائي خود را طوري تنظيم نمايند که کالري حاصل از چربي ها بيش از 30 درصد نباشد.
2- برنامه غذائي خود را تعديل نمايند اما مصرف چربي را چون در دوران رشد هستند نبايد حذف نمايند.
3- بجاي تنقلات پر چربي از ميان وعده هاي سالم مثل ميوه ها و سبزي ها استفاده نمايند.
4- فعاليت بدني خود را با ورزش هايي مثل پياده روي و دوچرخه سواري افزايش دهند.
5- غذا نبايد بعنوان پاداش و جايزه به کودکان داده شود.
6- هر روز بر اساس يک برنامه منظم ورزش کنند.
7- وقت ورزش را نسبت به کارهاي ديگر در اولويت قرار دهند و برنامه ورزشي خود را براي انجام کارهاي ديگر تعطيل نکنند.
والدين بايد خودشان الگوي مناسب براي دريافت غذاي روزانه و فعاليت هاي ورزشي باشند. علاوه بر اين ، والدين بايد والدين از تناسب اندام تصوري واقع بينانه داشته باشند و يک انتظار منطقي از فرم بدن کودک و نوجوان با توجه به وضعيت بدني خود، اقوام و سابقه فاميلي داشته باشند. اضافه وزن در هنگام رشد امري طبيعي است و فقط زماني که اضافه وزن زياد و غيرطبيعي است بايد کنترل شود.
بياشتهايي عصبي( Anorexia nervosa)
بياشتهايي عصبي عبارت است از يك اختلال رواني كه طي آن بيمار عليرغم گرسنگي، از خوردن غذا به حد كافي امتناع ميكند و به قدري وزن كم ميكند كه لاغر و نحيف ميشود. اين بيماري معمولاً به دنبال رژيم گرفتن عادي براي كاهش وزن آغاز ميشود. فرد بيمار بسيار كم غذا ميخورد و از توقف رژيم لاغري پس از وزن كمكردن خودداري ميكند. دريافت ذهني و تصور فرد از بدن خود دچار اشكال ميشود به طوري كه عليرغم لاغري زياد، هنوز فكر ميكند كه چاق است.كاهش وزن به ميزان حداقل 15% وزن بدن بدون اينكه بيماري جسماني وجود داشت باشد.
انرژي فردي، عليرغم تحليل رفتن بدن، در حد خوب است.
ترس زياد از چاقي
افسردگي
بياشتهايي
يبوست
عدم تحمل به سرما
امتناع از حفظ حداقل استاندارد وزن برحسب سن و قد
اشكال در برداشت ذهني از شكل بدن. بيمار عليرغم لاغري زياد هنوز فكر ميكند كه چاق است.
توقف قاعدگي
علل اين بيماري ناشناخته است. علل احتمالي عبارتند از تعارضات خانوادگي و داخلي (تعارضات جنسي)؛ ترس مرضگونه از اضافه وزن؛ فراگير شدن لاغري به عنوان مد روز و مظهر زيبايي؛ به عنوان يكي از علايم افسردگي يا اختلال شخصيت.
عوامل تشديد کننده عبارتند از :
فشار دوستان و همسالان يا فشار اجتماعي براي لاغر بودن
سابقه اضافه وزن مختصر
شخصيت تكامل طلب، وسواسي، يا پيروزي خواه
استرس رواني
مشاغل خاص، مثل ورزشكاران، رقاصان باله، سرگمكنندگان، يا مانكنها
در صورتي كه بيمار خود به وجود اختلال عاطفي واقف شود، كمك بخواهد، و همكاري خوبي در طي درمان داشته باشد، اين وضعيت قابل درمان است. بدون درمان، اين وضعيت ميتواند باعث ناتواني دايم يا حتي مرگ شود. بيماران دچار بياشتهايي عصبي زياد دست به خودكشي ميزنند زيرا عزتنفسشان پايين است. درمان ممكن است چندين سال ادامه يابد. عود بيماري شايع است، به خصوصي زماني كه فرد تحت استرس قرار بگيرد.
عوارض احتمالي:
بياشتهايي عصبي مزمن، ناشي از مقاومت بيمار در برابر درمان
اختلالات الكتروليتي يا نامنظمي ضربان قلب، كه ممكن است زندگي فرد را به مخاطره افكند.
پوكي استخوان
خودكشي
توصيه ميشود كه از فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري بدني زياد يا ورزشي وسواس گونه براي كم كردن وزن خودداري شود.
بوليميا(Bulimia nervosa)
بوليميا (پرخوري رواني) عبارت است از يك اختلال رواني در رابطه با غذا خوردن كه در آن بيمار از بدن خود تصوير نادرستي در ذهن دارد، مرتباً دنبال غذا است و ممكن است به ناگهان غذاي زيادي را در مدت كوتاهي بخورد، كه البته به دنبال آن بيمار خود را به استفراغ واداشته يا از مواد مسهل استفاده ميكند.
علل شايع اين بيماري عبارتند از:حملات مكرر غذا خوردن افراطي طي مدتي كوتاه (معمولاً در كمتر از 2 ساعت)، همراه با حداقل 3 مورد از موارد زير:
ترجيح براي غذاهاي راحتالحلقوم و پركالري به هنگام حمله
غذا خوردن مخفيانه به هنگام حمله. بيماران ميدانند كه الگوي غذا خوردن آنها غيرطبيعي است، و نگران اين هستند كه قادر به متوقف كردن خوردن نباشند.
متوقف كردن حمله با وادار كردن خود به استفراغ يا استفاده از مسهلها
افسردگي و احساس گناه پس از حمله
تلاشهاي مكرر براي كاهش وزن با رژيمهاي غذايي بسيار شديد، وادار كردن خود به استفراغ و استفاده از مسهلها يا ديورتيكها
نوسانات مكرر وزن به مقدار بيش از 5/4 كيلوگرم كه به علت رژيم گرفتن و غذا خوردن افراطي پشت سر هم، رخ ميدهد.
عدم وجود بيماري جسماني زمينهساز
عوارض بولميا عبارتند از:
خستگي، ضعف و کاهش تمرکز حواس که در ارتباط با دريافت ناکافي انرژي ،عدم تعادل مايعات و الكتروليتها در نتيجه استفراغ مكرر؛عود بيماري، بيماري دندان به علت تماس با اسيد معده در نتيجه استفراغ مكرر؛ پارگي معده (ندرتاً)؛ سوءتغذيه به تنهايي مي تواندموجب تغييرات متعدد در غدد داخلي از جمله اختلال در قاعدگي شود. به علت محدود کردن برنامه غذائي ، علائم هيپوتيروئيديسم مانند هيپو ترمي ، بالا رفتن کلسترول خون و يبوست ممکن است وجود داشته باشد بروز اين اختلال در نوجوانان شايع نيست اما به علت عوارض متعدد آن بر سلامت لازم است مراقبين بهداشت مدارس و والدين از اين اختلالات آگاه باشند مهمترين راه پيشگيري از بروز اين اختلالات تغذيهاي ، ايجاد رفتارهاي غذائي صحيح از دوران کودکي ، افزايش آگاهي هاي تغذيه اي و مطلع ساختن دانش آموزان و نوجوانان از خطرات رژيم هاي نامتعادل مي باشد.
| 
