وجود ويژگي هاي مناسب همچون رشد سريع ، بلوغ زودرس ، توليد تخم بالا ، کوتاهي فاصله ميان نسل ها ، بالابودن تراکم پرورشي در واحد سطح ، ارزان بودن جيره مصرفي ، حساسيت کم نسبت به بعضي از بيماري هاي طيور ، قيمت بالاي توليدات که شامل گوشت و تخم مي باشد و به خصوص بازگشت سريع سرمايه سبب شده است تا بلدرچين به عنوان يک پرنده مطلوب نزد کشاورزان و پرورش دهندگان تلقي شده و علاقمندان زيادي به پرورش صنعتي اين پرنده روي آورند.

مهمترين نکاتي که سبب صنعتي شدن پرورش اين پرنده شده است به شرح زير مي باشد:

1  ـ ميزان رشد سريع : ميزان رشد اين پرنده در حدود 5/3 برابر سريعتر از ديگر طيور اهلي مي باشد.

2 ـ بلوغ جنسي سريع : در حدود سن 50 – 40 روزگي بلدرچين هاي ماده در پيک توليد هستند.
3 ـ توليد تخم بالا : در صورت پرورش صحيح ، اين پرندگان در سال اول توليد توانايي توليد 260 تخم را دارا مي‌باشند.

4 ـ کوتاه بودن فاصله ميان نسل ها : توان بلدرچين در توليد 4 – 3 نسل در سال اول توليد اين امکان را براي محققين فراهم آورده است تا از آن به عنوان پرنده اي آزمايشگاهي استفاده نمايند.

5 ـ دوره انکوباسيون کوتاه : جوجه کشي تخم اين پرنده 18 – 17 روز طول مي کشد.
6 ـ تراکم بالاي پرورش : با توجه به اينکه جثه اين پرنده کوچک و نيز به سطح آبخوري و دانخوري کمتري احتياج دارد در مقايسه با ديگر پرندگان تعداد پرنده بيشتري در واحد سطح ميتوان پرورش داد

7 ـ واکسيناسيون کمتر : با توجه به اينکه گونه هاي بلدرچين در برابر برخي از بيماري هاي رايج طيور حساسيت کمتري دارند در نتيجه به واکسيناسيون کمتري احتياج دارند.

8  ـ برگشت سريع سرمايه : با توجه به اينکه سن بلوغ بلدرچين 50 – 40 روزگي مي باشد در نتيجه مي توان گوشت و تخم اين پرنده را سريع به بازار عرضه نمود.

9   ـ ارزش غذايي بالا:  گوشت و تخم بلدرچين ارزش غذايي بالاي دارند.

در کشور ما بعد از انقلاب براي اولين بار پرورش بلدرچين در استان يزد آغاز گرديد که به صورت مجتمع شامل واحد مادر ، گوشتي ، بسته بندي و جوجه کشي اداره مي گردد

بلدرچين داراي گوشتي با پروتئين بالا و درصد چربي کمتري مي باشد که براي کودکان و بيماران بسيار سودمند و مفيد مي باشد. تخم بلدرچين بيضي شکل مي باشد که وزن آن 15 – 8 گرم و رنگ آن معمولا سفيد با خال هاي سياه يا قهوه اي تا آبي و زرد نخودي مايل به سبز مي باشد. الگوي تخم و رنگ تخم بلدرچين منحصر به فرد است و منبع خوبي از ويتانين ها (به جز ويتامين c ) مي باشد. کيفيت تخم بلدرچين بالاو ميزان کلسترول آن از تخم مرغ کمتر است. تعيين جنسيت جوجه بلدرچين از سن 1 روزگي صورت مي گيرد که اين کار نيازمند افراد آموزش ديده و ماهر مي باشد. اما از سن 3 هفتگي مي توان نرها و ماده ها را به وسيله رنگ پر هاي ناحيه سينه از يکديگر تشخيص داد. پر هاي سينه اي نر ها به رنگ قرمر مايل به قهوه اي و ماده ها به رنگ خرمائي سوخته ( خاکستري با نقاط سياه رنگ ) روي آنها مي باشد.
وزن جوجه هاي تازه هچ شده در حدود 10 – 5 گرم مي باشد که درسن 50 – 40 روزگي به بلوغ مي رسند. وزن بلدرچين هاي نر بالغ 150 – 90 گرم و ماده ها 180 – 110 گرم مي باشد. همچنين تعداد کروموزوم هاي بلدرچين 78 مي باشد که شش جفت آنها کروموزوم هاي بزرگ ، شش جفت متوسط و 27 جفت ميکروکروموزوم مي باشند که کروموزوم هاي جنسي از نوع بزرگ مي باشند .

جوجه کشي

تخمگذاري بلدرچين ها از بعد از ظهر شروع و در غروب پايان مي پذيرد که بر اساس فصل ، شرايط آب و هوائي و برنامه کاري جمع آوري تخم ها چندين بار در طول اين مدت صورت مي پذيريد. دماي مناسب محل ذخيره سازي تخم ها 5/15 – 5/12 درجه سانتيگراد و با رطوبت 80 – 75 % مي باشد که اين شرايط براي ذخيره تخم ها در مدت زمان 7 – 5 روز است. قبل از قرار دادن تخم ها در داخل در دستگاه ستر بايد تخم هاي آلوده را به وسيله کاغذ سمباده يا پارچه پشمي سفت به آرامي تميز و در محلول گرم ( 3/43 درجه سانتيگراد ) ضدعفوني کرد. سپس آنها را در دماي 1/21 درجه سانتيگراد و رطوبت 75 % به مدت 20 دقيقه به نسبت 20 گرم پرمنگنات پتاسيم و 40 سي سي فرمالين گازدهي مي نمايند. سپس تخم ها را در داخل دستگاه ستر قرار مي دهند.

پرورش جوجه

دماي آغازين جهت پرورش جوجه بلدرچين در زير مادر مصنوعي و در بالاي سر جوجه 35 درجه سانتيگراد مي باشد که اين دما هر چهار روز يک بار 8/2 – 5/2 درجه کاهش مي يابد تا به 21 درجه سانتيگراد برسد. معمولا براي هر جوجه 150 سانتيمتر مربع فضا تا سن 3 هفتگي در نظر مي گيرند. استفاده از آب شکر 8 % در 3 – 2 روز اول نتيجه خوبي را در بر خواهد داشت. براي جوجه بلدرچين ها تا سن 3 هفتگي 2 سانتي متر دانخوري و 1 سانتي متر آبخوري به ازاء هر قطعه در نظر مي گيرند. در دو هفته اول نوررساني 24 ساعته مي باشد که پس از آن تا 12 ساعت کاهش مي يابد.

پرورش نيمچه

معمولا از دو روش براي پرورش بلدرچين استفاده مي شود : 1 – بستر 2 – باتري که اخيرا مورد استفاده قرار مي گيرد که داراي مزايايي همچون تعداد جوجه بيشتر در واحد سطح ، نيروي کار کمتر ، بهداشت بهتر ، سهولت در حذف ، درمان و پيشگيري و استفاده بهتر از سطح مي باشد.

دماي مورد نياز نيمچه ها 28 – 21 درجه سانتيگراد مي باشد و از 12 ساعت نور تا سن 5 هفتگي که بلدرچين ها به قفس هاي تخمگذاري منتقل مي شوند بهره مي برند.. براي رشد بهتر ، نرها و ماده ها جدا از يکديگر پرورش داده مي شوند. در اين سن در بستر به ازاء هر نيمچه 180 – 150 سانتيمتر مربع بسته به نوع جوجه وفصل در نظر مي گيرند. براي هر جوجه 3 – 5/2 سانتيمتر دانخوري و 2 – 5/1 سانتيمتر آبخوري در نظر مي گيرند. در صورت استفاده از آبخوري نيپل ، هر نيپل براي 15 پرنده در نظر گرفته مي شود

پرورش بلدرچين مادر

در حالت تجاري بلدرچين ها در قفس هاي توري به ظرفيت 20 تا 30 و حتي 40 بلدرچين پرورش داده مي شوند. معمولا به ازاء هر بلدرچين 200 – 150 سانتيمتر مربع فضا در قفس در نظر گرفته مي شود. مقدار فضاي دانخوري 3 – 5/2 سانتيمتر به ازاء هر قطعه مي باشد. مقدار فضاي آبخوري معمولا عامل محدود کننده اي در سيستم قفس نيست. قفس ها معمولا تا 8 رديف نصب مي شوند. سن فروش بلدرچين ها معمولا 18 – 17 هفتگي مي باشد .
تغذيه بلدرچين ها

بلدرچين به تغذيه صحيح براي رشد ، تشکيل استخوان ها ، رشد پر و سلامتي نياز دارد. احتياجات غذايي عملي بلدرچين به قرار زير مي باشد .

بيماري ها

بلدرچين معمولا به بيماري هاي زير حساسيت بيشتري دارد

 1 ـ‌ مارک: که واکسيناسيون آن در سن 20 روزگي و با تزريق در ناحيه گردن صورت مي گيرد .
2  ـ نيوکاسل: که واکسيناسيون آن همزمان با مارک به صورت قطره چشمي صورت مي گيرد و هر 3 ماه يک بار به صورت اسپري مصرف مي گردد

3  ـ آبله: که واکسن آن در 8 -6 هفتگي مصرف مي گردد.

از ديگر بيماري هايي که بلدرچين را درگير مي نمايد مي توان به کوکسيديوز ، کاني باليسم ، سالمونلا ، ورم روده اي قرحه اي و برونشيت اشاره کرد

.
درصد تلفات بلدرچين در سنين مختلف به قرار زير مي باشد

 10 -1 روزگي در حدود 2 % و در 10  روزگي تا شروع تخمگذاري نيز در حدود  2%و در دوره تخمگذاري (10 ماهگي به بعد) 15%

 منبع:مهندس حبيب اله زارع هرفته
 کارشناس پرورش طيور - مديريت جهاد کشاورزي شهرستان مينودشت